• Önder

Yüksek İrtifa ve Yüksekliğe Uyum (Aklimatizasyon)

Güncelleme tarihi: 15 Eki 2019

En baştan hemen belirtelim. Bu yazıyı gözünüzü korkutmak, sizleri dağlardan, yüksek irtifadan soğutmak için yazmadık. Yüksek irtifa ile ilgili bildiklerimizi, eğitimlerimizi, yıllar içinde şahit olduğumuz olaylara bağlı tecrübelerimizle de birleştirerek kapsamlı bir yazı haline dönüştürmeyi ve sizlerle paylaşmayı istedik. Bulunduğumuz gruplarda birçok kişinin yüksek irtifa hastalığı sebebiyle çok zor durumda kaldığını, tonla para verip, zaman harcayıp, efor harcayıp katıldığı bir dağ/yürüyüş faaliyetini bu sebeple tamamlayamadığına şahit olduk. Bunun da en önemli sebeplerinin yüksek irtifa etkilerinin tam bilinmemesi ya da bilinse de hafife alınması olduğunu gözlemledik. Gerçekten hiç yüksek irtifada bulunmamış bir kimseye yüksek irtifada olanları anlatmak, o durumu hissettirebilmek oldukça güç. Elimizden geldiği kadarıyla anlatmaya çalışacağız.


Bu yazıda geçen durumların her yüksek irtifaya çıkışta gerçekleşeceği ya da her çıkanın yüksek irtifa hastalığına yakalanacağı gibi bir sonuca kapılmayın. Biz, genel olarak yüksek irtifa dayanıklılığı yüksek kişiler olduğumuzu yıllar içinde gördük. Fakat buna rağmen her tırmanışımızda yüksek irtifaya uyum kurallarını hiç aksatmadan takip ediyoruz. Bu sebepledir ki dağlarda ya da yüksek irtifa yürüyüşlerinde bu güne kadar hiçbir sıkıntı yaşamadık.


Ayrıca yüksek irtifaya çıkan herkeste az ya da çok yüksek irtifa etkileri gözlemlenir. Panik yok! Hafif bir baş ağrısı, bir miktar iştahsızlık, biraz halsizlik hatta faaliyetin ortasında kusma gibi olaylar normal sayılabilir. Kusa kusa zirveye çıkan çok kişi gördük. Yeter ki bunun ne olduğunu, sizi ne kadar etkilediğini, ilerleyip ilerlemediğini takip edip, nerede tamam ya da devam demeniz gerektiğini anlayabilin. Bunu bilip, anlayabilmek için de öncelikle yüksek irtifayı ve yüksek irtifa etkilerini bilmek gerekir.


Bu yazımızda aşağıdaki başlıklara değinmeye çalışacağız.


  • Yüksek İrtifa Nedir?

  • Yüksek İrtifa Etkileri Nelerdir?

  • Akut Dağ Hastalığı

  • Akut Dağ hastalığı belirtileri nelerdir?

  • Aklimatizasyon (Yükseğe Uyum)

  • Aklimatizasyon nasıl sağlanır?

  • Yükseğe uyum sağladığımı nasıl anlarım?

  • Diğer yüksek irtifa hastalıkları


Yüksek İrtifa Nedir?

Yüksek irtifa teknik açıdan sıfır rakım düzeyini ifade eden deniz seviyesinden daha yüksek rakıma sahip konumda olan noktalar ve bu noktaların oluşturduğu katmanlar şeklinde tanımlanabilir.


Diğer bir deyişle, deniz seviyesinden yükselmeyle birlikte irtifa kazanılmaya başlanır ve farklı irtifa düzeyleri deniz seviyesinden farklı olan yaşam olanakları yaratır. Söz konusu irtifanın farklı konumları gösteren belirli dereceleri vardır ve bir dereceden sonra yüksek irtifa konumuna geçilir. Atmosferde yükselerek ilerlenmesiyle kazanılan irtifa derecesi ve dolayısıyla yüksek irtifanın seviyeleri de artar. Bu açıdan literatürde ve pek çok kaynakta yüksek irtifa seviyelerinin gruplandırılması için genel hatlarıyla şu sınıflandırılma kullanılmaktadır:


Yükseklik Seviyesi (m) İrtifa Tanımı

8000 + Ölüm Bölgesi

5.500 m - 7500 m Ekstrem Yüksek İrtifa

3.500 m - 5.500 m Çok Yüksek İrtifa

1.500 m - 3.500 m Yüksek İrtifa

0 - 1.500 m Normal İrtifa

0 m Deniz Seviyesi


Görsel alıntıdır.
Görsel alıntıdır.

Yüksek irtifa etkileri 2.500-3.000 metrelerden sonra başlar. Deniz seviyesinde %100 olan oksijen doygunluğu yükseldikçe kademeli olarak azalmaya başlar ve 5.000 metrelerde yarıya kadar, 8.000 metrede ise 1/3’e kadar düşer. Aslında bilinenin aksine yüksek irtifada oksijen azalmaz fakat düşük basınca bağlı olarak oksijen doygunluğu (satürasyon) düşer. Aşağıdaki tabloda yüksekliklere göre oksijen doygunlukları görülmektedir. Bu tablodan ilk olarak anlayabileceğimiz durum; örneğin 5.000 metrede doygunluk %50 olduğu için dinlenme halinde bile deniz kenarındakinden iki kat daha hızlı nefes almamız gerekir ki aynı oksijen miktarı vücudumuza girsin.

Tabloda yük